» Naturisme
Foto Het naakte bestaan
.
door Rolf
.
Dit is een filosofisch / ethisch onderwerp, of levensbeschouwelijk, wat je maar wilt. Het gaat hier namelijk om de manier waarop we mens zijn. Wij, mensen, hebben de neiging ons op te tuigen met allerlei zaken die ons zelf-zijn veranderen. Daarbij is het de bedoeling dat het ons als persoon verbetert. Of, als ik het negatief wil formuleren, verbergt; beter voordoet dan we zijn. Want dat is immers al de simpele functie van make-up en kleding. We willen ons verfraaien. Die wens is zo sterk, dat er enorme industrieën op gebaseerd zijn. Er gaan miljarden om in de cosmetica-industrie, gewoon omdat we ons gezicht (en steeds meer ook de rest van ons lijf) er wat leuker uit willen laten zien. En als het om kleding gaat, kopen we niet slechts ‘lichaambedekking’ om ons lijf te beschermen tegen de kou. Niet voor niks klinkt het: kleren maken de mens.

Maar wat zou er gebeuren als we dat allemaal nu eens achterwege zouden laten. Dan zou daarmee direct een stuk status verdwijnen.

Dat is één reden waarom we eens kritisch naar onze ‘bekleding’ in de meest ruime zin van het woord zouden moeten kijken.

De tweede reden is, dat we ons als enig dier min of meer vervreemden van onze natuurlijke omgeving. Het is opmerkelijk om te zien dat andere dieren als bijvoorbeeld vogels ook veel aandacht besteden aan hun uiterlijk. Denk maar aan een pauw. Dat prachtige verenkleed heeft hij uitsluitend om op een vrouwtjes pauw indruk te maken. Mensen kunnen dat niet (meer) met louter alleen hun lichaam. Tijdens de evolutie is waarschijnlijk het verschijnsel kleding geaccepteerd als noodzakelijk en beschikbaar onderdeel van het sociale verkeer, m.n. naar de andere sekse toe. De rol van kleding is zelfs zo sterk geworden dat het storend werkt, als die ontbreekt. In onze westerse maatschappij is het niet alleen maar meer storend. Het is ronduit verboden zich zonder die kleding in het openbaar te vertonen. Het is onderdeel geworden van de schaamte cultuur. Hierin hebben de religies een grote rol gespeeld. M.n. de grote religies. Als je kijkt naar de zgn. schriftloze volkeren (letterlijk bedoeld: volken die geen gebruik maken van het schrift en waar ook geen op schrift gesteld heilige openbaring bestaat) dan blijkt de kleding niet noodzakelijkerwijs meegeëvolueerd te zijn. Hierbij moet ik aantekenen dat dit snel aan het veranderen is onder invloed van de westerse cultuur.

Hier werken twee dingen samen: de behoefte aan bescherming voor het lichaam en het bedekken van die lichaamsdelen, die als beschamend zijn bestempeld. Opmerkelijk hierbij is nog dat de schaamte in ons land voor een deel van ons lichaam zo sterk is geworden, dat we dat deel zelfs met het woord 'schaamte' zijn gaan aanduiden. We spreken van 'schaamstreek', en 'schaamhaar'. dat is typisch Nederlands. In het Engels hebben ze het over 'private parts'en 'pubic hair'. Bovendien wordt, sinds de reformatie m.n., bloot en alles wat met sexualiteit is verbonden, zondig gevonden. Zelf heb ik rondgelopen in een kerkgenootschap waar men zelfs expliciet het masturberen verbood, omdat het zondig is. Het zou teveel aandacht geven aan je lijf, waar je aandacht alleen aan God gegeven moest worden. In de bijbel worden ook vaak geest en lichaam tegenover elkaar gesteld. Het gaat alleen om de ziel en het zieleheil. Het lichaam is slechts ‘de aardse tent’. Bovendien wordt het lichaam de tempel van de heilige Geest genoemd en dat laat zich niet rijmen met op jezelf gericht sexueel genot. En bloot werd en wordt door sommige christelijke stromingen nog steeds uitsluitend in verband gebracht met sex. Dat je ook blij en trots kunt zijn op je lijf, komt daarbij niet op en wordt stellig als zondig bestempeld.

Maar er is ook een tegenbeweging merkbaar. Op twee verschillende fronten. Vanuit de Scandinavische landen worden overal de sauna’s geïntroduceerd. Iedereen kent het verschijnsel: een soort van badhuis waarin mensen in een zweethokje zitten, om zich vervolgens in een ijskoud bad te laten afkoelen. Verder is er een bubbelbad, een zwembad en zijn er diverse andere mogelijkheden. Het bijzondere is nu dat iedere deelnemer daarin volledig naakt is. De schaamtecultuur van de religies heeft hier blijkbaar geen invloed (meer) op. Je zou kunnen zeggen dat de sauna zelf als kleding functioneert. Ik bedoel daarmee dat het zo’n duidelijke status geeft, een teken geeft dat men er bij hoort, dat dat als kleding werkt. Datzelfde geldt eigenlijk ook voor het kledinggedrag op de stranden. Daar wordt aan vrouwen steeds meer toegestaan zich alleen nog van onderen te bedekken. Voorwaarde is daarbij wel dat men een ‘mooi figuur’ heeft. Wat dat laatste betekent, daarover kunnen we een aparte discussie opzetten.

Een tweede tegenbeweging vinden we in het naturisme. Dat is een levenswijze, waarbij men bewust ervoor kiest om zo dicht mogelijk bij de natuur te leven en het gedrag van de andere dieren op het gebied van lichaamsbedekking zo dicht mogelijk te naderen. In gewone woorden: zij proberen het zonder kleren te doen. Nou kan dat in onze maatschappij niet zomaar. Na tientallen jaren van strijd heeft onze samenleving er echter wat plaatsen voor ingeruimd. Sommige stukjes strand, sommige besloten verenigingen met een eigen terrein, en hier en daar een openbaar naturistencamping (ja, zelfs in Nederland). De vraag die zich opdringt is dan: wat voor soort mensen zijn dat dan? Daar is, natuurlijk, al onderzoek naar gedaan. Het blijkt dat men uit zeer diverse achtergrond komt, soms behorend tot een religie, uit gemiddeld beter opgeleide kringen.

Hoe het ook zij: het dragen van kleding staat hiermee ter discussie.

Hoe moeten we hierop nu reageren? Dit is een echte ethische vraag.

Ik wil eens proberen om door middel van redeneren hier een antwoord op te vinden.

We moeten daarvoor ook kijken naar de opstelling van de religies: is het werkelijk zo schandelijk, zeg maar zondig, dat het verboden moet worden (blijven)? En waarom dan?

Heeft de kleding als status verhogend symbool afgedaan? Als kleding vanwege de bescherming van het lichaam niet meer nodig zou zijn, zou het dan evolutionair weer verdwijnen?

Ten slotte, maar misschien doemen er onderweg nog meer vraagpunten op, kunnen we naar het niet meer dragen van kleding neutraal kijken, of staat onze levensbeschouwing of onze eigen ‘evolutie’ ons in de weg?

Interessante vragen waarop ik in de toekomst antwoorden zal proberen te formuleren.
--------------------------------------------------------------------
Het naakte bestaand: aanvulling 1
.
Kleding en evolutie
Het dragen van kleding is voor ons doodnormaal. We weten niet anders. En we konden niet anders weten, omdat we dachten dat mensen overal op de wereld zo leefden als wij. Wij waren de standaard waaraan de rest van de wereldbevolking werd afgemeten (Sommige westerlingen doen dat nog steeds). Totdat er mensen de wereld introkken om deze te exploreren. Daarbij werden nieuwe volkeren ontdekt; nieuwe menselijke culturen met andere regels, dan die wij gewend waren. Nu vonden de westerlingen zich natuurlijk vanaf het begin superieur aan al die andere mensen. Dus dat veel van die anderen er zonder kleren bij liepen weet men aan het feit dat die volkeren als achterlijk werden beschouwd. Het westen zou hen wel even de christelijke cultuur bijbrengen inclusief de strenge regels o.a. op het gebied van kleding. (Een pijnlijk voorbeeld die ik tegen kwam in mijn studie is het verhaal van een voormalig zendeling in Afrika. Hij vertelde dat hij daar natuurlijk was om de mensen tot bekering te brengen tot het christelijk geloof. Op een dag kreeg hij een dorpshoofd zover dat hij zich wilde laten dopen. De zendeling natuurlijk blij. Er was echter maar een probleem. Het dorpshoofd had honderd vrouwen. En dat mocht niet van het christendom. Dat werd hem ook verteld: hij mocht maar een vrouw hebben. Een paar dagen later kwam hij terug en herhaalde zijn verzoek om gedoopt te worden. Op de vraag hoeveel vrouwen hij had, antwoordde hij: één. De zendeling blij, dorpshoofd blij iedereen blij. Totdat de zendeling uit pure interesse nog wel even informeerde waar die andere negenennegentig vrouwen waren gebleven. Het dorpshoofd antwoordde, alsof het het de normaalste zaak van de wereld was, dat hij ze allemaal had laten ombrengen. En nu kon hij gedoopt worden.)
Ondertussen werden er allerlei afbeeldingen en later ook films gemaakt van deze ‘primitieve volkeren’. Er werden ook boeken van gemaakt waarin die afbeeldingen figureerden als bewijs van de ‘achterlijkheid’ van ‘die zwarten’.
Hoe het ook zij, sindsdien weten we in het westen dat het dragen van kleiding helemaal niet vanzelfsprekend is. Hele volksstammen (letterlijk) deden het er zonder.
Nu vermoeden we dat de mens oorspronkelijk uit Afrika komt, hoewel er ook stemmen opgaan dat het Azië zou zijn geweest. Maar ik ga nog maar even van Afrika uit. Dat betekent dus dat onze voorouders uit Afrika komen en dus zeer waarschijnlijk ongekleed door het leven gingen. Dat wil overigens niet zeggen dat ze hun lichaam niet versierden. Er werden kralen of tanden van dieren gedragen. Dus lichaamsversiering is waarschijnlijk ouder dan kleding. Men hoefde zich niet te kleden, want het was warm genoeg en de huid had een zodanige aanpassing aan dat klimaat dat het zelfstandig beschermd was tegen de felle zon. Nu is een stelregel van de evolutie dat er steeds aangepast wordt aan de natuurlijke leefomstandigheden. Dus bij het verliezen van het meeste van het lichaamshaar, ontwikkelde de huid zich zodat dat haar niet gemist werd. Er was voor moeder natuur geen reden om nog enige energie te steken in zoveel haar. Blijkbaar bewogen mensen zich zodanig beter dat zij daardoor betere overlevingskansen hadden dan de harige exemplaren. Evolutie is ‘Survival of the fittest’, overleving van de aangepasten. Mensen die zich beter konden aanpassen en daardoor overleefden leverden kinderen die die aanpassing ook hadden, zodat die soort overbleef. En dat heeft met kostprijs te maken. Aanpassing betekende voor de zich evoluerende natuur dat de weg van de minste weerstand, de minste kosten werd genomen. Maar ook werden kosten noch moeite gespaard als het ging om die aanpassing. In ons ontwikkelingsproces is er bijvoorbeeld, behoorlijk geïnvesteerd in de spraak, de taal. Met als uiteindelijke winst dat de mens vanwege hun mogelijkheid onderling te communiceren beter overleefde.
Terug naar ons onderwerp. Wat is het voordeel van kleding? Onze natuurlijke bescherming door middel van lichaamshaar was weggeëvolueerd. Het bleek overbodig en men overleefde beter zonder al dat haar. Maar toen de mens wegtrok uit het warme Afrika en ook in gebieden kwam waar zonder lichaamsbedekking niet kon overleven, is men dat lichaam gaan inpakken. De kosten daarvan: de kleiding, waren het resultaat waard: ook in de kou kon men nu overleven. Dat werkte dusdanig afdoende dat het haar niet meer teruggeëvolueerd is. In de evolutie zou kleding dan alleen maar een rol hebben gespeeld bij het warm houden van het lichaam. En niet om het lichaam aan het oog te onttrekken met het oog op schaamte of onzedelijk gedrag.
In dit hele verhaal komen de schaamte en de sexualiteit niet voor. We weten daar ook nog niet helemaal het fijne van. We kunnen wel waarnemen hoe dat bij de andere dieren werkt. Bijvoorbeeld bij Bonobo’s een aapsoort die heel dicht bij ons staat. Voor zover ik weet is bij hen, of welk ander dier ook, het begrip ‘schaamte’ niet aan de orde, omdat schaamte een product van taal lijkt te zijn. Ze gedragen zich dan ook ‘schaamteloos’. Maar sexualiteit is natuurlijk wel aan de orde. Nu blijkt dat sex bij apen ook niet alleen voor de voortplanting wordt gereserveerd, maar dat men wanneer het zo uitkomt copuleert. Daarbij gelden dan wel allerlei regels, waarbij bijvoorbeeld aan het leidende mannetje de voorrang wordt gegeven. Vanuit die ervaring kunnen we in ieder geval stellen dat het natuurlijk is voor mensen om niet uitsluitend met het oog op nakomelingen sex te hebben. Dit tegen de opvatting in van sommige religies.
Conclusie als het gaat om kleding en evolutie: ik denk dat kleding een evolutionair product is. Nadat men de natuurlijke bescherming door het eigen lichaamshaar had verloren, omdat dat niet meer nodig was, creëerde de mens voor zichzelf kleding toen hij in koudere streken ging leven. Dat werkt zo goed dat moeder natuur het niet nodig vindt, tot nu toe, om het lichaamshaar weer te laten ontwikkelen.
De volgende aanvulling gaat over schaamte en religies.
--------------------------------------------------------------------
Over het taboe op naaktheid binnen religies
.

Jan Jans is hoofddocent Christelijke Ethiek aan de Universiteit van Tilburg. Hij is van mening dat geen enkele religie onverenigbaar hoeft te zijn met naturisme.
“Het taboe op naaktheid in het christendom is in eerste instantie gebaseerd op het verhaal over Adam en Eva en de zondeval”, begint Jans. “In veel christelijke stromingen wordt benadrukt dat het Eva was die als eerste van de verboden vrucht at en vervolgens Adam overhaalde hetzelfde te doen. Daaruit is het beeld ontstaan dat met name vrouwen hun lichaam goed zouden moeten bedekken, zodat ze geen bron van verleiding vormen voor mannen. Augustinus - een kerkvader uit eind vierde, begin vijfde eeuw - heeft hier in belangrijke mate aan bijgedragen. In zijn jonge jaren leefde hij een losbandig leven en in zijn vele geschriften schrijft hij onder meer over zijn worsteling om zijn mannelijke lusten te bedwingen. Zijn oplossing was dat vrouwen zich goed moesten kleden en zich op de achtergrond dienden te houden. Vele eeuwen later grepen Luther en Calvijn terug op deze denkbeelden van Augustinus, waarmee de invloed ervan werd versterkt.

Ook in het jodendom vormt het verhaal over de zondeval de basis voor de orthodox-joodse visie op naaktheid en seksueel gedrag. Seks dient alleen te gebeuren binnen het huwelijk en zowel mannen als vrouwen dienen zich gepast te kleden.

De islam is, evenals het christendom en het jodendom, een sterk patriarchale religie waarin tot voor kort mannen de interpretatie van de teksten uit hun heilige boek bepaalden. In de koran staat wel dat men zich ‘bescheiden’ moet kleden, maar dat geldt zowel voor mannen als vrouwen. Er staat nergens dat vrouwen hoofddoeken of burka’s dienen te dragen. Nu steeds meer moslimvrouwen kunnen lezen, komt er ook steeds meer tegengas. Zo spreekt Leïla Babès, een bekende moslima uit Frankrijk, over hoe mannen de ‘seksuele onverantwoordelijkheid’ bij vrouwen neerleggen, terwijl vooral zij degenen zijn die er moeite mee hebben. Maar in de islam bestaat ook de visie dat alles wat Allah heeft geschapen, goed is en dat dus ook het menselijk lichaam goed is en dat je ervan mag genieten.

In het boeddhisme gaat het er vooral om je bewust te zijn van je lichaam, omdat de signalen die het lichaam geeft kunnen leiden tot een dieper inzicht in je drijfveren. Het gaat erom je van de illusies van het lichaam te ontdoen en onthecht te raken van uiterlijke vormen.

Het is niet verwonderlijk dat het naturisme juist in het westen is ontstaan. Het is een reactie op de christelijke visie dat naaktheid iets is om je voor te schamen en dat het lichaam bedekt moet worden. In principe is geen enkele religie onverenigbaar met naturisme. Het hangt er alleen vanaf hoe je bepaalde teksten interpreteert.”
.
Dit artikel is eerder verschenen in UIT! (editie 2009-3).


[ terug... ]Omhoog

Eigen domeinnaam




Maak vrienden

Richard Dawkins

ASN Bank

Out Campagne

Centre for Naturalism

Atheist Aliance Internat

  • Ook internationaal tellen we mee!

Freethinker

  • Ga naar freethinker.nl. “I do not know how to teach philosophy without becoming a disturber of established religion.” Baruch Spinoza

Stichting Skepsis

Kennislink

Schrijven Online

  • Schrijven Online biedt nieuws en achtergronden, informatie en inspiratie voor iedereen die plezier heeft in creatief schrijven. Ga naar Schrijven Online.org

Edith Louw

De Holandse Molen

Ned. Federatie Naturisme

Oude Groninger Kerken

Makkelijke Moestuin

COC

  • Ga naar COC.nl

    Het COC stelt zich ten doel: 1. het bevorderen van maatschappelijke hervormingen om daardoor tot integratie van homoseksualiteit te komen; 2. het bevorderen van persoonlijke emancipatie door het stimuleren van de bewustwording omtrent de eigen en maatschappelijke situatie (en de relatie daartussen) ten aanzien van lesbische- homo- en biseksualiteit, transgender en man/vrouwrollen.

Website statistieken Copyright 2002-2017